In het hart van het dorpje Varaignes, verscholen tussen de Dordogne en de Charente, staat een middeleeuws kasteel dat u blijft verrassen. Met zijn bewogen geschiedenis, het museum binnenin en het ongelooflijke verhaal van een gotische deur die aan de andere kant van de oceaan belandde, is Varaignes een uitstapje vanaf Château le Verdoyer meer dan waard.
Een kasteel gered door zijn inwoners
Het kasteel van Varaignes toont een architecturale evolutie van de 14e tot de 16e eeuw, van de middeleeuwse vierkante toren tot de renaissancegevel uit het einde van de 16e eeuw. Het kasteel raakte in verval en leek ten dode opgeschreven… totdat de dorpsbewoners het heft in eigen handen namen. In de jaren 60 zorgde een krachtig burgerinitiatief ervoor dat het kasteel behouden bleef. Tegenwoordig wordt het beheerd door de gemeente, in samenwerking met het CPIE Périgord-Limousin en het toeristenbureau. Het kasteel ontvangt jaarlijks zo’n 18.000 bezoekers.
Het kasteel is een echt architecturaal naslagwerk van de 14e, 15e en 16e eeuw en staat vooral bekend om zijn rijk gedecoreerde gevel. Een archeologisch onderzoek in 2020 gaf meer inzicht in de verschillende bouwfasen, die geïnspireerd zijn op grote Italiaanse en Franse renaissancemodellen.
De ‘Charentaise’ is niet uit de Charente!
Het Atelier-Musée des Tisserands et de la Charentaise (wevers- en pantoffelmuseum) is in het kasteel gevestigd. Het vertelt het lokale verhaal van de textielindustrie in de Périgord-Limousin en de verwerking van vezels tot de beroemde pantoffels. De eerste verrassing? Ontdekken dat de ‘Charentaise’ eigenlijk niet uit de Charente komt!
Hoewel de productie vanaf 1910 inderdaad tot bloei kwam in de ateliers van Nontron, Javerlhac en Varaignes, dankt de pantoffel zijn naam aan de grondstoffen die uit de naburige Charente kwamen, een streek die bekendstond om zijn papierindustrie en viltproductie. De boeren in de regio waren gewend om vilten restjes in hun klompen te stoppen voor wat extra warmte; een simpel idee dat de basis vormde voor een icoon van de Franse pantoffel.
In de zalen van het kasteel, die elk vernoemd zijn naar een oude lokale fabriek, ontdekt u weefgetouwen, een spinnerij met laboratorium, machines voor het snijden en naaien van de pantoffels, en ruimtes gewijd aan breien, kaarden, spinnen, vilten en hennep. De traditionele ‘cousu-retourné’ techniek (binnenstebuiten genaaid), die de pantoffel zijn kenmerkende zachtheid geeft, wordt tijdens het bezoek gedemonstreerd.
De reizende deur: verdwenen in 1928, teruggevonden in Amerika
Dit is ongetwijfeld het meest romantische verhaal van het kasteel. De gebeeldhouwde deur uit de 16e eeuw werd steen voor steen gedemonteerd en weer opgebouwd in de binnenplaats van het Hammond Castle Museum. De eigenaar, John Hays Hammond Junior, was een verzamelaar van Europese bouwfragmenten en had de deur in 1928 gekocht.
Tussen 1926 en 1929 liet Hammond in Gloucester, Massachusetts, een kasteel in middeleeuwse stijl bouwen om zijn collectie Europese architectuur te huisvesten. De deur uit Varaignes stond daar decennialang, vrijwel vergeten. Dankzij internet vond een lokale onderzoeker hem in 2014 terug in het Hammond Castle Museum bij Boston. Wat een toeval: de directeur van het CPIE kon de deur fotograferen tijdens de eerste reis van het fregat ‘L’Hermione’ van Rochefort naar Boston. Een sterke symbolische band, want de Hoge Périgord leverde vroeger het hout en metaal voor de grote fregatten die in Rochefort werden gebouwd.
Er is een project gestart om de deur te reconstrueren: op basis van honderden foto’s uit het Hammond Museum gaan ambachtslieden de deur exact namaken met behulp van lasersnijtechnieken. Een prachtige manier om Varaignes zijn gotische sieraad terug te geven… al is het als replica.
De kalkoenbeurs en het dorpsleven
Elk jaar op 11 november organiseert Varaignes zijn beroemde kalkoenbeurs (foire aux dindons), een traditie die teruggaat tot de tijd van Hendrik IV. Fokkers in traditionele klederdracht trekken met hun kalkoenen door het dorp. Jaarlijks komen er meer dan 10.000 bezoekers op af. Een kleurrijk evenement dat een cultureel bezoek aan het kasteel perfect aanvult.
Praktische informatie
Kasteel van Varaignes — Atelier-Musée des Tisserands et de la Charentaise
Het hele jaar geopend · Bezoek op afspraak om 15.00 uur (ma, di, wo, vr) · Juli-augustus: dagelijks behalve in het weekend
Prijs: € 4 · Gratis voor kinderen onder de 18 jaar · Tel.: 05 53 56 35 76
